Η γραφική ικανότητα του παιδιού της σχολικής ηλικίας

Πριν την έναρξη της Πρώτης γραφής των γραμμάτων οι αρχάριοι μαθητές της  Σχολικής  ηλικίας έχουν  την ανάγκη συντονισμού των  χειροκινήσεών  τους.
Αυτό σημαίνει ότι η επιδεξιότητα των χεριών και των δακτύλων πρέπει, οπωσδήποτε πριν την εξατομικευμένη εκμάθηση της Γραφής των Γραμμάτων, να έχει βελτιωθεί σημαντικά.
Τα σχολικά  εγχειρίδια και τα βοηθήματά τους,  περιορίζονται   αποκλειστικά  στη φάση  εκμάθησης  της πρώτης γραφής.  Αυτό συμβαίνει,  διότι  οι Δάσκαλοι είναι της άποψης, ότι  το  παιδί  κατά την   είσοδό  του   στο σχολείο  φέρνει  μαζί  του  κάποια «προγραφική  ωριμότητα»  και   είναι  σε θέση  να μιμείται  γραφικούς  τύπους  που  του  προσφέρονται.  
Εξυπακούεται  επίσης, ότι  οι χαρακτηριστικές  και  εξειδικευμένες  εμπειρίες της λεπτής  κινητικότητας των χεριών  στην  προσχολική  περίοδο, είναι δυνατόν να γενικευθούν  και στη  συνέχεια  να  μεταβιβαστούν  σε  καινούργιους  τύπους  γραφής,  όπως  π.χ. στους  τύπους  των  γραμμάτων  της  αλφαβήτας.
Επίσης  ότι  τα  υπάρχοντα  προγράμματα της πρώτης γραφής (διάφορα  εγχειρίδια  γλώσσας)  πολύ λίγο  λαμβάνουν  υπόψη τους, ότι  οι αρχάριοι μαθητές στο  σχολείο πρέπει να φέρνουν  μαζί τους  συγκεκριμένες  προϋποθέσεις  ανάλογης  ανάπτυξης  στον  αισθησιοκινητικό  τομέα  για να είναι  σε θέση,  βάσει  αυτής   ικανότητάς  τους,   να  αντιλαμβάνονται  τους  τύπους  της  γραφής, να τους  μιμούνται και  να  τους  αντιγράφουν.
Πρέπει να ληφθεί επίσης υπόψη, ότι από  συγκρίσεις  απλών  ιχνογραφημάτων αρχάριων  μαθητών  που  έγιναν  σε διάφορα σχολεία, διαφαίνεται  ότι   υπάρχουν  τεράστιες  διαφορές  ανάμεσά τους ως  προς  την ασχολία  τους  με τα  χαρτιά  και τα  μολύβια  πριν  από την  είσοδό  τους  στο  σχολείο  και  γι’αυτό  και τα παιδιά  αυτά  φέρνουν  μαζί τους  διαφορετικές  κινητικές  προϋποθέσεις  ως προς  την  διαδικασία  εκμάθησης  της  πρώτης  γραφής  των  γραμμάτων  της  αλφαβήτας. Το γεγονός αυτό  έχει  σαν  αποτέλεσμα,  ότι  ο  αριθμός  των μαθητών με αδυναμίες  στην  πρώτη  ανάγνωση  και  γραφή  να  είναι ανησυχητικός.
Οι  αρχάριοι   μαθητές  στο  σχολείο  φαίνεται να  παραφορτώνονται  περισσότερο  από το  κανονικό, χωρίς να έχουν  επαρκή  προετοιμασία, όταν  οδηγούνται  αμέσως  στην  γραφή  των  γραμμάτων.  Είναι  λοιπόν πολύ  σημαντικό,  να  οδηγήσουμε  τους αρχάριους μαθητές,  να χειρίζονται   πολύμορφους   γραφικούς  τύπους  με  μικρά, το ένα  κοντά  στο άλλο  βήματα,  σιγά  σιγά, έτσι  ώστε  να  φτάσουν  στη  δική  τους  γραφή.
Διότι  χειρισμός  της  γραφής  σημαίνει :  Γραφική  κίνηση, διαμόρφωση  χώρου, μορφοποίηση  και  συγχρόνως γλωσσικός  σχηματισμός   και  παριστάνει  κατ’ αυτό  τον  τρόπο ένα  σύμπλεγμα  ψυχοκινητικών  δεξιοτήτων.  
Η  γραφή,  απ’ ότι  φαίνεται,  εκτελείται  μέσα  σε  πολύ  περιορισμένο  χώρο και  αυτό  σημαίνει,  ότι  μαθαίνονται  μικροχωρητικές  κινήσεις,  οι  οποίες  προϋποθέτουν  ένα  καλό  συντονισμό χειροκινητικών ικανοτήτων, υψηλή  ακρίβεια  στόχου,  συνειδητή  κατεύθυνση  και  έλεγχο  των  δακτύλων  και ολόκληρου του  χεριού.
Ο  αρχάριος  μαθητής  του  σχολείου  χρειάζεται  μια  εκτενή  προσφορά   ασκήσεων  για να  πετύχει  ένα  καλό  συντονισμό  κινήσεων  και να  αποκτήσει  επιδεξιότητες  του  χεριού  και  των  δακτύλων  μέσα  από  μεταδιδόμενες γραφικές εμπειρίες.  Η  επιδεξιότητα  του  χεριού  και  των δακτύλων  θα  πρέπει  οπωσδήποτε  πριν  από την  εξατομικευμένη  εκμάθηση  της  γραφής  να  έχει ασκηθεί  σημαντικά, έτσι  ώστε  ο μαθητής  μέσα  σ’ενα  κλίμα  εμπιστοσύνης  με τα  χαρτιά  και  τα  μολύβια  να  αποκτήσει  εξειδικευμένους  τύπους  γραφοκινήσεων  (κινητικών γραφικών μοντέλων ) όμοιους   με  εκείνους  των  γραμμάτων.
Με  την  έναρξη  του  μαθήματος  της  πρώτης  γραφής  και  ανάγνωσης  δεν θα χρειάζονται  πλέον  οι  μαθητές  να  ασχολούνται  με τις  τεχνικές  δυσκολίες  που  συνήθως  συναντούν  π.χ.  του  πιασίματος  του  μολυβιού, την  καθοδήγηση  του  μολυβιού  μέσα  σ’ένα  περιορισμένο  χώρο κλπ.  Έτσι  η  αποτύπωση  της  γραφής  θα  ρυθμίζεται  καλύτερα, θα αποφεύγονται  πιθανές  αγκυλώσεις  του  χεριού  και  ο  μαθητής θα μπορεί  να  συγκεντρωθεί  καθ’ ολοκληρία  στην  εκμάθηση  πλέον  της  γραφής  των  γραμμάτων.  
Οι  γραφοκινητικές  ασκήσεις  βοηθούν   κατ΄αυτό  τον τρόπο  την  πολύπλοκη  διαδικασία  ανάγνωσης  και  γραφής  να  εξελιχθεί ομαλά και   οδηγούν  τον  μαθητή  με  μικρά  βήματα  στην  οικειοποίηση  της  γραφής  των  γραμμάτων.  Με  παιγνιώδη   μορφή  ανάλογη  προς το  παιδί, ξυπνά  η  όρεξη  για  εργασία  με  το  χαρτί  και  το   μολύβι,  χωρίς  αυτό  να  υπερβαίνει  πολλές  φορές  την  πληκτική  (βαρετή) άσκηση  των  τύπων  εκείνων  που  έχουν  την  μορφή  γραμμάτων.  Η γραφοκινητική εξάσκηση  πριν  από  την  γραφή  των γραμμάτων επιτυγχάνει  τις  κιναισθητικές  εκείνες  προϋποθέσεις  που  απαιτούνται  για  τη  διαδικασία  της  εκμάθησης  της  πρώτης  γραφής των γραμμάτων.

Ποια βοήθεια θα δινόταν για τους δεξιόχειρες και τους αριστερόχειρες μαθητές εξ αιτίας της ελλιπούς γραφοκινητικότητάς τους.

Πρέπει να λάβουμε  υπόψη ότι, για το γράψιμο – είτε αυτό γίνεται με το δεξί χέρι, είτε με το αριστερό – ο προγραμματισμός για την λειτουργία αυτή γίνεται πάντα από το  αριστερό ημισφαίριο, ενώ η ιχνογράφηση προγραμματίζεται πάντα από το δεξί.

grafiki3

Εχοντας  λοιπόν υπόψη, ότι το κέντρο της γραφής εντοπίζεται στο αριστερό ημισφαίριο, όπως η σχηματική παράσταση μας δείχνει, θα πρέπει να παραδεχθούμε ότι για τους  αριστερόχειρες η διαδικασία της γραφής παρουσιάζει μεγαλύτερη δυσκολία, ως εκ του γεγονότος, ότι οι εντολές της γραφής  που δίνονται για το αριστερό χέρι και  η διαδρομή  των εντολών που  διανύεται είναι πολύ μεγαλύτερη από τη διαδρομή που διατρέχεται για τη γραφή  με το δεξί χέρι.
Ακόμη αν λάβουμε υπόψη, ότι οι εντολές της γραφής που δίνονται για το αριστερό χέρι θα πρέπει να διέλθουν και από το μεσολοβό (δοκό διασύνδεσης), αυτό έχει ως επακόλουθο να καθυστερούν ακόμη περισσότερο κατά τη διαδρομή τους και να δυσκολεύουν του μυώνες του αριστερού χεριού να ανταποκριθούν στη λεπτή κινητικότητα, που απαιτεί την ορθή και ολοκληρωμένη γραφή των γραμμάτων. Το αποτέλεσμα που προκύπτει, είναι, ότι, οι αριστερόχειρες στην πλειονότητά τους διακρίνονται από μια σχετική «κακογραφία».
Αν συνυπολογισθεί ακόμη, ότι οι αριστερόχειρες είναι και αναγκασμένοι να προσαρμοσθούν σε μια  δεξιόχειρη γραφή, τότε η κατάσταση δυσκολεύει ακόμη περισσότερο.  
Η ταλαιπωρία των αριστερόχειρων ατόμων συνεχίζεται και όταν αυτά αναγκασθούν να χρησιμοποιούν για τη γραφή το δεξιό τους χέρι (οι εκπαιδευμένοι αριστερόχειρες). Όταν λοιπόν κάποιος απαιτεί από ένα αριστερόχειρο παιδί να γράψει οπωσδήποτε με το δεξί χέρι, τότε προκύπτει σύγκρουση.
Το «επιδέξιο» αριστερό χέρι, με το οποίο επιθυμεί να γράψει, αποκλείεται και αναγκάζεται να γράψει με το λιγότερο κατάλληλο χέρι. (το δεξί).
Το αποτέλεσμα  στην περίπτωση αυτή είναι μια κακή γραφή.
Για να αντιμετωπισθεί το πρόβλημα πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι η εξέλιξη της κινητικότητας του χεριού εξαρτάται κατά πολύ από την ικανότητα προσαρμογής του χεριού  στις εξειδικευμένες κινήσεις που απαιτούνται κατά την νηπιακή ηλικία. Στα πλαίσια αυτής της εξέλιξης ιδιαίτερη απήχηση έχει η επαφή με τα χαρτιά  και τα μολύβια (γραφοκινητική).  Για την αντιμετώπιση του προβλήματος συνήθως χρησιμοποιούμε τις συνήθειες των μικρών παιδιών, τα οποία επαναλαμβάνουν μια κίνηση μέχρι εκείνο το σημείο κατά το οποίο η κίνηση πια δεν τα προσφέρει καμιά καινούργια εμπειρία. Ετσι έχοντας υπόψη τη συνήθειά τους αυτή,  την εκμεταλλευόμαστε για να αναπτύξουμε τη γραφοκινητικότητα  τους.
Ο βασικός  μας στόχος λοιπόν είναι να βοηθήσουμε να αναπτυχθεί η γενική ικανότητα του παιδιού, να απασχολείται με τα χαρτιά και τα μολύβια. Ο μαθητής πρέπει να γίνει ικανός να τοποθετεί οποιοδήποτε γράφημα σε οποιαδήποτε θέση της κόλλας χαρτιού έχει μπροστά του.
Τα μέρη των γραμμάτων αποτελούνται από διαφοροποιημένες μικροχωρητικές κινήσεις  του χεριού και των δακτύλων, των οποίων ο συντονισμός μαθαίνεται κάτω από τον οπτικό έλεγχο.
Σύμφωνα με τις εμπειρίες μας τα μέρη των γραμμάτων αποτελούνται  από γραμμές: οριζόντιες και κάθετες ευθείες, κυκλικές , ημικυκλικές, τεθλασμένες γραμμές και τελίτσες που συναντιούνται και διακόπτονται μεταξύ τους.
Ο  Wernicke  εντόπισε ότι είναι δυνατό να αναπαριστάνεται μια διαμορφωμένη εικόνα αναλογικά και από μια απτική εικόνα μέσω της αφής. Το γεγονός αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό, όταν πρόκειται για τη συνεργασία του κέντρου της γραφής με το οπτικό κέντρο δηλ. της οπτικής απεικόνισης των γραμμάτων και της απτικής αντίληψης αυτών.
Οι σύνδεσμοι ανάμεσα σε αυτά τα κέντρα αποτελούν τις προτεινόμενες από τον Wernicke  οδούς αγωγιμότητας.
Στην προκειμένη περίπτωση δικαιολογείται επαρκέστατα  το γεγονός της ψηλάφησης των γραμμάτων με τραχεία (σαγρέ) επιφάνεια που παίρνουν τη θέση του υποδείγματος πριν την έναρξη της  άσκησης της γραφής των γραμμάτων.
Τα γράμματα, έτσι όπως είναι αποτυπωμένα στο εγχειρίδιο, έχουν  τραχεία (σαγρέ) επιφάνεια. Το είδος αυτό της επιφάνειας των γραμμάτων δικαιολογείται και προτείνεται ως προς τη χρήση του και από άλλους συγγραφείς όπως π.χ. Μοντεσσόρι κλπ.
 Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η άποψη του Wernicke o οποίος δέχεται ότι η γλώσσα ελέγχεται από ξεχωριστές κινητικές και αισθητηριακές περιοχές, από τις οποίες η περιοχή του Broca ελέγχει τα κινητικά προγράμματα κατά την  συνέργεια των αρθρωτικών κινήσεων για την παραγωγή του λόγου.